«Γιατί το παιδί μου δεν μιλάει στον πληθυντικό;» – Είναι αγένεια ή αναπτυξιακό στάδιο;

Είναι μια σκηνή που έχουμε ζήσει σχεδόν όλοι οι γονείς: Ένας ενήλικας στο δρόμο, στο φούρνο ή στο σούπερ μάρκετ απευθύνεται στο παιδί μας. Τότε, εκείνο είτε κρύβεται πίσω από τα πόδια μας, είτε αμήχανα σωπαίνει, είτε απαντάει στον ενικό. Αμέσως, εισπράττουμε μια αυστηρή ματιά ή ένα σχόλιο για την «έλλειψη τρόπων».

Δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιος , είτε σε μια παρέα, είτε μέσα στα κοινωνικά δίκτυα θα θέσει το ερώτημα κατηγορώντας βέβαια τους γονείς γιατί τους είναι δύσκολο να μάθουν στα παιδιά τους να μιλάνε στον πληθυντικό στους ενήλικες, να έχουν στοιχειώδεις τρόπους ευγένειας και να λένε βασικές λέξεις όπως καλημέρα-καλησπέρα-ευχαριστώ-παρακαλώ;

Δεν είναι και λίγες οι φορές που οι ίδιοι αναρωτιόμαστε: «Γιατί το παιδί μου ντρέπεται να μιλήσει;» ή «Γιατί δεν λέει καλημέρα και ευχαριστώ; Τόσες φορές του/της το έχω πει!».

Πριν βιαστούμε όμως να μιλήσουμε για κακή ανατροφή, αξίζει να εξετάσουμε πότε εμπεδώνεται ο πληθυντικός ευγενείας στα παιδιά και πώς αναπτύσσεται η παιδική συμπεριφορά και ευγένεια. Γιατί δεν είναι πάντα κακή ανατροφή ή αγένεια.

Πότε μαθαίνει το παιδί τον πληθυντικό ευγενείας; (Η αναπτυξιακή αλήθεια)

Ο πληθυντικός ευγενείας δεν είναι απλά μια λέξη ή ένας κανόνας που αποστηθίζεται. Πρόκειται για μια σύνθετη γνωστική και κοινωνική κατάκτηση που απαιτεί αφηρημένη σκέψη.

• Έως τα 6-7 έτη: Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον πληθυντικό αποκλειστικά ως αριθμητική έννοια (δηλαδή «πολλοί άνθρωποι μαζί»). Όταν ένα μικρό παιδί βλέπει έναν μόνο ενήλικα μπροστά του, ο εγκέφαλός του αναγνωρίζει ένα άτομο — επομένως, η γραμματική του ενικού είναι η μόνη που βγάζει λογικό νόημα.

Εγωκεντρισμός & Στάδια Ανάπτυξης (Piaget)

Μέχρι την ηλικία των 6-7 ετών περίπου, τα παιδιά βρίσκονται στο στάδιο της εγωκεντρικής σκέψης. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «εγωιστές», αλλά ότι δυσκολεύονται να αντιληφθούν τον κόσμο μέσα από τα μάτια των άλλων.

• • Δεν καταλαβαίνουν την έννοια της «κοινωνικής απόστασης» ή της «ιεραρχίας».

  • Βλέπουν όλους τους ανθρώπους γύρω τους ως πιθανούς συμπαίκτες ή οικεία πρόσωπα.

• Από τα 7 έως τα 10-12 έτη: Αρχίζουν να καταγράφουν τον πληθυντικό ως κοινωνική σύμβαση («έτσι μιλάμε στους μεγάλους»), αλλά τον χρησιμοποιούν μηχανικά και συχνά τον ξεχνούν. Και it’s OK! να τον ξεχνούν…

Έλλειψη Αφηρημένης Σκέψης (Social Perspective Taking)

Η ευγένεια μέσω του πληθυντικού απαιτεί να κατανοήσει το παιδί αφηρημένες έννοιες όπως:

• «Αυτός ο άνθρωπος είναι ξένος, άρα υπάρχει όριο.»

• «Αυτός ο άνθρωπος έχει μια ιδιότητα/ρόλο (π.χ. γιατρός, δάσκαλος) που απαιτεί τυπικότητα.»

Αυτή η ικανότητα να επεξεργάζεται κανείς κοινωνικούς ρόλους και να προσαρμόζει τη γλώσσα ανάλογα με το πλαίσιο (pragmatics) ξεκινάει να αναπτύσσεται πλήρως στην τακτική σχολική ηλικία και εδραιώνεται στην εφηβεία.

• Στην Εφηβεία (12+ έτη): Αναπτύσσεται πλήρως η ικανότητα επεξεργασίας κοινωνικών ρόλων, ιεραρχίας και κοινωνικής απόστασης.

Παιδί και συστολή σε αγνώστους: «Αφού δεν τον γνωρίζω, γιατί να του μιλήσω;»

Μου είχε απαντήσει η κόρη μου πριν λίγο καιρό όταν την ρώτησα “Γιατί καλέ δεν είπες το όνομά σου;”

Όταν ένα παιδί διστάζει να απαντήσει σε ερωτήσεις όπως «Πώς σε λένε;» ή να πει «καλημέρα» σε έναν άγνωστο ενήλικα, η στάση του αυτή κρύβει δύο σημαντικά και υγιή στοιχεία:

1. Το ένστικτο της αυτοπροστασίας

Αυτό που αυτομάτως σκέφτηκα μετά την απάντησή της ήταν πως έβγαζε απόλυτο νόημα! Από τη μία πλευρά, διδάσκουμε στα παιδιά τον κανόνα «μη μιλάς σε αγνώστους» για λόγους ασφαλείας. Από την άλλη, απαιτούμε να γίνονται διαχυτικά με κάθε άγνωστο που τα πλησιάζει. Η διστακτικότητα του παιδιού είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός προστασίας.

2. Η προάσπιση των προσωπικών ορίων

Το παιδί νιώθει αμήχανα να μοιραστεί προσωπικές πληροφορίες (όπως το όνομά του) με κάποιον που δεν ανήκει στον κύκλο εμπιστοσύνης του. Η επιβεβλημένη ευγένεια μπορεί να καταπιέσει την ικανότητα του παιδιού να εμπιστεύεται το ένστικτό του.

Ευγένεια ή επιβεβλημένη υπακοή;

Όταν ένας ενήλικας προσβάλλεται επειδή ένα μικρό παιδί δεν του μίλησε στον πληθυντικό, η ενόχλησή του σπάνια αφορά την πραγματική αγένεια. Συχνά πηγάζει από την ανάγκη επιβεβαίωσης της αυθεντίας ή της εξουσίας του ή ακόμα και την εξιδανίκευση του κακοποιητικού θα πω παρελθόντος που ακούμε να λένε: “Εμείς στα χρόνια μας μαθαίναμε την ευγένεια και τον σεβασμό στους μεγαλύτερους” ή το “Δεν τολμούσαμε να μιλήσουμε στον ενικό σε μεγαλύτερους” .

Το παράδοξο βέβαια είναι ότι συχνά απαιτούμε από τα παιδιά —που ακόμα αναπτύσσουν τον αυτοέλεγχο και τις κοινωνικές δεξιότητές τους— απόλυτη συμμόρφωση σε κανόνες τυπικότητας, τη στιγμή που η αγένεια μεταξύ των ίδιων των ενηλίκων στην καθημερινότητα είναι εξαιρετικά συχνό φαινόμενο. Δεν συμφωνείς;

Τι να κάνεις αν το παιδί ντρέπεται να πει καλημέρα κτλ

Αντί να πιέσεις το παιδί εκείνη τη στιγμή («Πες στην κυρία πώς σε λένε, μην είσαι αγενής!»), ξέρω καλά το συναίσθημα της ντροπής πίστεψέ με – η πιο αποτελεσματική και υποστηρικτική προσέγγιση είναι:

1. Γίνε η «γέφυρα» επικοινωνίας: Απάντησε εσύ χαμογελαστά για το παιδί («Τη λένε Κυριακή! Ντρέπεται λίγο τώρα!»). Έτσι καλύπτεις την κοινωνική τυπικότητα χωρίς να εκθέτεις ή να πιέζεις το παιδί.

2. Εξήγησε το πλαίσιο ασφάλειας: Μπορείς να του εξηγήσεις ήρεμα σε δεύτερο χρόνο: «Όταν είμαστε μαζί και μιλάω εγώ με έναν άνθρωπο, είναι ασφαλές και όμορφο να λέμε μια καλημέρα ή ένα ευχαριστώ».

3. Δίνε πάντα το παράδειγμα: Οι καλοί τρόποι στα παιδιά δεν επιβάλλονται με υποδείξεις, αλλά καλλιεργούνται οργανικά όταν οι ίδιοι οι γονείς γινόμαστε το καθημερινό παράδειγμα ευγένειας και σεβασμού. Τόσο με τους άλλους όσο και με το ίδιο το παιδί!

4. Να ξεκαθαρίσουμε ότι η σιωπή δεν είναι αγένεια:                                                                                                                                      Το παιδί έχει το δικαίωμα να επιλέγει πότε και με ποιον νιώθει ασφάλεια να επικοινωνήσει. Αυτό δεν πρέπει να επιδιώκουμε εξάλλου; Η επιβεβλημένη ευγένεια καταστρέφει την ικανότητα του παιδιού να εμπιστεύεται το ένστικτό του.

SUPER SOS                                                                                                                                                                                       Η εσωτερική διαχείριση του γονέα απέναντι στην κριτική

Πολύ συχνά, ο λόγος που νιώθουμε την ανάγκη να πιέσουμε το παιδί εκείνη τη στιγμή δεν είναι η ίδια η συμπεριφορά του, αλλά η δική μας αμηχανία απέναντι στο επικριτικό βλέμμα του άλλου ενήλικα. Φοβόμαστε ότι η σιωπή του παιδιού θα εκληφθεί ως «αποτυχία» της δικής μας ανατροφής και δεν έχεις άδικο! Τελικά όμως ποιος είναι ο αγενής;

• Διαχώρισε την αξία σου: Η αξία σου ως γονέας δεν κρίνεται από το αν το παιδί σου είπε «καλημέρα» στον φούρναρη ή μίλησε στον πληθυντικό.

• Βάλε προτεραιότητα τη σχέση σου με το παιδί: Τη στιγμή της αλληλεπίδρασης, ο σύμμαχός σου είναι το παιδί, όχι ο άγνωστος ενήλικας. Η συναισθηματική ασφάλεια του παιδιού σου είναι σημαντικότερη από την επιβεβαίωση της κοινωνικής τυπικότητας ενός τρίτου.

• Μείνε σταθερή/ος: Μια ήρεμη, χαμογελαστή δική σου απάντηση προς τον ενήλικα προστατεύει το παιδί, γειώνει την αμηχανία και δείχνει στον άλλον ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο — χωρίς να χρειαστεί να απολογηθείς.

Όταν ένα μικρό παιδί δεν χρησιμοποιεί τον πληθυντικό ευγενείας ή διστάζει να μιλήσει σε έναν άγνωστο, δεν πρόκειται για έλλειψη τρόπων. Πρόκειται για ένα φυσιολογικό στάδιο της αναπτυξιακής του πορείας. Τώρα το ξέρεις! Δεν μπορεί να σε επηρεάζει το ίδιο η κριτική ματιά του άλλου!

Η ουσιαστική ευγένεια δεν επιβάλλεται με παράπονα και απαιτήσεις συμμόρφωσης, αλλά χτίζεται σταδιακά, με υπομονή και σεβασμό στα προσωπικά όρια του κάθε παιδιού και ανθρώπου γενικότερα!

Εάν χρειάζεσαι  υποστήριξη για να αντιμετωπίσεις μια συμπεριφορά του παιδιού σου, επικοινώνησε μαζί μου χρησιμοποιώντας τη φόρμα επικοινωνίας ή κλείσε μια δωρεάν συνάντηση διάρκειας 20 λεπτών για να δούμε πώς μπορώ να σε υποστηρίξω στον απαιτητικό ρόλο του γονέα! 

Αν βρήκες χρήσιμο το άρθρο μπορείς να το μοιραστείς με όποιον το χρειάζεται και να γράψεις στα σχόλια από κάτω τυχών απορίες.