Όσοι είμαστε γονείς παιδιών που πλησιάζουν ή βρίσκονται ήδη στην προεφηβεία (10-12 ετών), ερχόμαστε καθημερινά αντιμέτωποι με την ίδια ακριβώς ιστορία.
Ναι, ναι… δεν το ζεις μόνο εσύ!
— «Μάζεψε το δωμάτιό σου» ή «Κλείσε την οθόνη και διάβασε τα μαθήματά σου» ή «Έτοιμο το φαγητό, έλα να φάμε»…. και η μόνιμη απάντηση είναι (βέβαια αν σου απαντάει κιόλας είσαι απ’ τους τυχερούς 😉 ) :
— «Σε λίγο…», «Σε 5 λεπτά…»….
Όταν αυτό το «σε λίγο» μετατρέπεται σε ώρες, η υποχρέωση δεν ολοκληρώνεται ποτέ, και εσύ εγκλωβίζεσαι σε έναν ψυχοφθόρο ρόλο: γίνεσαι ένα «εξωτερικό ρολόι» που επαναλαμβάνεται, θυμώνει και τελικά γκρινιάζει. – Δεν έχω χειρότερο… πραγματικά!
Όταν όμως αποφασίζουμε να περάσουμε στην πράξη και να θέσουμε μια ξεκάθαρη συνέπεια, ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν μεγάλο φόβο: «Πώς να βάλω όρια στο παιδί μου χωρίς να καταστρέψω τη σχέση μας; Μήπως αν γίνω αυστηρός, το χάσω;»
Γιατί το «Σε λίγο» φθείρει τη σχέση γονέα-παιδιού;
Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι δίνοντας ελευθερία χρόνου στο παιδί δείχνουν εμπιστοσύνη. Ωστόσο, στην ηλικία των 11 ετών, οι συνεχείς υπενθυμίσεις φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Το παιδί επαναπαύεται στο ότι ο γονέας θα το θυμίσει ξανά και ξανά, με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσει εσωτερικό κίνητρο και υπευθυνότητα.
Η πραγματική φθορά στη σχέση δεν έρχεται από τα σταθερά όρια. Έρχεται από τη μόνιμη γκρίνια, την επαναληψιμότητα και την ένταση που προκαλεί η έλλειψη ξεκάθαρων συνεπειών.
Η αναμενόμενη άμυνα: «Γιατί πάντα οι άλλοι φταίνε;»
Όταν ένας προέφηβος χάνει ένα προνόμιο (όπως το παιχνίδι στο κινητό) επειδή δεν ήταν συνεπής, η πρώτη του αντίδραση είναι σχεδόν πάντα η μετάθεση της ευθύνης: «Εσύ φταις που είσαι άδικη», «Δεν πρόλαβα γιατί με διέκοψες», «Πάντα με μένα τα βάζεις».
Αυτή η συμπεριφορά του παιδιού στην προεφηβεία είναι αναπτυξιακά αναμενόμενη για δύο λόγους:
-
Αποφυγή της ενοχής: Είναι πολύ πιο εύκολο για τον εγωισμό του να θυμώσει με τον γονέα, παρά να παραδεχτεί ότι ο ίδιος έχασε τον χρόνο του.
-
Μοχλός πίεσης: Η δραματοποίηση και η ενοχοποίηση είναι μια ασυνείδητη προσπάθεια να λυγίσει ο γονέας, να νιώσει τύψεις και να υποχωρήσει.
Πώς βάζουμε όρια στην προεφηβεία χωρίς να χάσουμε τη σύνδεση με το παιδί μας.
Η αγάπη και η σύνδεση δεν κινδυνεύουν από τη σταθερότητα. Αντίθετα, τα παιδιά νιώθουν βαθιά ασφάλεια όταν οι γονείς κρατούν σταθερά το τιμόνι. Για να εφαρμόσετε μια συνέπεια (π.χ. στέρηση κινητού για μία ημέρα) χωρίς να κλονιστεί η σχέση σας, ακολουθήστε τα εξής βήματα:
Προετοιμασία!
– Θέτουμε το θέμα επί τάπητος!
Τι σημαίνει τώρα αυτό, θα μου πεις…. Λοιπόν, μετά το τελευταίο – δικό σου και με τα δίκια σου – ξέσπασμα, μαζεύεις την ψυχραιμία σου, ανασυγκροτείσαι και κανονίζετε οικογενειακό συμβούλιο!
Ναι καλά διάβασες, Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ι Ο!
Για να μην νιώσει το παιδί ότι το όριο μπαίνει υποκειμενικά ή λόγω δικής σου νευρικότητας, η συζήτηση πρέπει να γίνει σε ουδέτερο χρόνο (όχι τη στιγμή της έντασης).
Όταν μαζευτείτε το πρώτο κρίσιμο πράγμα που πρέπει να γίνει είναι να ζητήσεις συγγνώμη για το ξέσπασμά σου – όσα δίκια και αν έχεις (αν δεν το έχεις ήδη κάνει), μην ξεχνάς πως είμαστε το πρότυπό τους – και να θέσεις το θέμα του συμβουλίου.
Έπειτα του εξηγείς τη νέα διαδικασία κάπως έτσι:
«Μέχρι τώρα προσπαθούσα να σε βοηθήσω με υπενθυμίσεις, αλλά αυτό φέρνει γκρίνια και σε μένα και σε σένα. Επειδή μεγαλώνεις και είσαι ικανός/ικανή να διαχειρίζεσαι τον εαυτό σου, από σήμερα σταματούν οι υπενθυμίσεις. Οι υποχρεώσεις σου είναι αυτές. Αν είναι έτοιμες μέχρι την τάδε ώρα, έχεις το κινητό σου κανονικά. Σε περίπτωση που δεν είναι έτοιμες, επιλέγεις ο ίδιος/η ίδια να μην έχεις πρόσβαση στο κινητό (για παράδειγμα) για το υπόλοιπο της ημέρας».
Πρόσεξε: Ούτε κατηγορίες, ούτε χαρακτηρισμοί, ούτε ειρωνείες. Μια κουβέντα σαν 2 μεγάλοι άνθρωποι με σεβασμό.
Η διαφορά μεταξύ Τιμωρίας και Φυσικής Συνέπειας
Τώρα βέβαια θα σκεφτείς πως η στέρηση του κινητού για μία ημέρα επειδή δεν έγινε μια άσχετη υποχρέωση (π.χ. το μάζεμα του δωματίου ή το διάβασμα) είναι τιμωρία, όχι συνέπεια. Στα 11 έτη, τα παιδιά έχουν την ανάγκη να βλέπουν τη λογική σύνδεση ανάμεσα στην πράξη τους και το αποτέλεσμα.
-
Πώς μετατρέπεται σε συνέπεια: Το κινητό/παιχνίδι κτλ δεν αφαιρείται ως ποινή, αλλά ως προϋπόθεση. Η λογική σειρά είναι: «Πρώτα γίνεται το “πρέπει” (η υποχρέωση) και μετά ακολουθεί το “θέλω” (το προνόμιο του κινητού)». Αν η υποχρέωση δεν γίνει στην ώρα της, ο χρόνος που χάνεται αφαιρείται αυτόματα από τον χρόνο πχ. του κινητού, επειδή η μέρα δεν έχει άλλες ώρες.
Επί τω έργω!
1. Διαχωρίστε τη σχέση από τη συμπεριφορά
Όταν εφαρμόζετε τη συνέπεια, στερείτε το προνόμιο, όχι όμως την παρουσία ή την αγάπη σας. Δεν κρατάτε μούτρα, δεν γίνεστε ψυχροί για το υπόλοιπο της ημέρας και δεν απομακρύνεστε. Δείξτε στο παιδί ότι η ζωή συνεχίζεται κανονικά:
«Σήμερα δεν έχει κινητό, επειδή δεν ήσουν συνεπής στη συμφωνία μας. Αν θέλεις όμως, μπορούμε να φτιάξουμε μαζί ένα σνακ ή να πάμε μια βόλτα».
2. Μην μπαίνετε στη συζήτηση του «ποιος φταίει»
Την ώρα της έντασης, μην προσπαθήσετε να αποδείξετε με λογικά επιχειρήματα στο παιδί ότι έχει άδικο. Του δίνετε τον χώρο και τον χρόνο να ξεσπάσει. Είναι εντάξει να νιώσει θυμό, απογοήτευση και όλα του τα συναισθήματα. Αργότερα σε μια ήρεμη στιγμή μπορείτε να του πείτε :
– «Καταλαβαίνω ότι εκνευρίστηκες/ ένιωσες θυμό…. που έχασες το παιχνίδι σήμερα. Επέλεξες να μην τελειώσεις στην ώρα σου. Αύριο έχεις μια νέα ευκαιρία να διαχειριστείς τον χρόνο σου διαφορετικά και αν χρειάζεσαι βοήθεια σε αυτό είμαι εδώ για σένα».
3. Επιτρέψτε τη ματαίωση
Το να θυμώσει το παιδί, να φωνάξει ή να κλειστεί στο δωμάτιό του είναι δικαίωμά του. Δεν χρειάζεται να το “διορθώσετε” εκείνη τη στιγμή, ούτε να του πάρετε τον θυμό. Η ματαίωση είναι το μόνο συναίσθημα που θα το διδάξει τελικά ότι οι επιλογές του έχουν πραγματικό κόστος.
Ο θυμός του είναι προσωρινός, η ασφάλεια είναι μόνιμη
Τη στιγμή της έντασης, το παιδί σου μπορεί να δείξει ότι σε αντιπαθεί ή ότι απομακρύνεται. Αυτό είναι μια στιγμιαία αντίδραση στη ματαίωση. Υποσυνείδητα, όμως, ένα παιδί που ξέρει ότι ο γονέας του εννοεί αυτά που λέει, νιώθει απέραντη ασφάλεια. Ένας γονέας που υποχωρεί συνεχώς για να είναι «αρεστός» ή για να μην «χάσει» το παιδί, μεταδίδει ασάφεια. Τα παιδιά νιώθουν χαμένα όταν οι γονείς τους δεν μπορούν να κρατήσουν το τιμόνι.
4. Μην παίρνεις την αντίδρασή του προσωπικά
Στα 11, οι ατάκες του τύπου «είσαι άδικη», «δεν με καταλαβαίνεις» ή τα μούτρα, δεν είναι δείκτης ότι σε μισεί. Είναι το αναπτυξιακό του εργαλείο για να διαχειριστεί την απογοήτευση. Μην το παίρνεις ως προσωπική απόρριψη από μέρους του. Είναι απλώς ένας προέφηβος που μαθαίνει πού τελειώνει η δική του επιθυμία και πού αρχίζει η πραγματικότητα.
5. Επενδύστε σε χρόνο «ελεύθερο από πρέπει»
Για να μην ταυτίζεστε στο μυαλό του παιδιού μόνο με τον έλεγχο και τους κανόνες, φροντίστε να δημιουργείτε μέσα στη βδομάδα στιγμές που δεν εμπεριέχουν καμία υποχρέωση. Συζητήστε για τα ενδιαφέροντά του, παίξτε ή κάντε κάτι αυθόρμητο. Αυτός ο ποιοτικός χρόνος είναι η «κατάθεση» στην τράπεζα της σχέσης σας, ώστε να αντέχει τους κραδασμούς των ορίων.
Συμπέρασμα: Η σταθερότητα και τα όρια είναι μορφή στοργής και ασφάλειας
Στα 11 έτη, η αλλαγή μιας συνήθειας χρόνων (όπως το να βασίζεται το παιδί στις δικές σας υπενθυμίσεις) απαιτεί μια περίοδο «κρίσης», όπου το παιδί (= βασικά το νευρικό του σύστημα, ακούσιες διεργασίες του εγκεφάλου του) θα προσπαθήσει να επιστρέψει στην προηγούμενη συνήθειά του. Η αλλαγή απαιτεί προσπάθεια. Συνειδητή κριτική σκέψη, λήψη αποφάσεων και πράξεις! Οπότε, ναι θα προσπαθήσει με όποιον τρόπο μπορεί να “κερδίσει”. Το ξέρουμε και το περιμένουμε.
Όταν συνειδητοποιήσει ότι η γκρίνια και η κατηγορία προς τους άλλους δεν αλλάζουν το αποτέλεσμα, θα αναγκαστεί να στρέψει την προσοχή του στη δική του συμπεριφορά. Τα όρια δεν απομακρύνουν το παιδί· του δείχνουν τον δρόμο για να διαχωρίζει το «θέλω» από το «πρέπει» και να γίνει ένας υπεύθυνος ενήλικας.
Η αγάπη δεν κινδυνεύει από τα όρια. Κινδυνεύει από την έλλειψη επικοινωνίας και τη μόνιμη γκρίνια. Κόβοντας την γκρίνια και κρατώντας τη συνέπεια, καθαρίζεις το τοπίο ανάμεσά σας.
Να θυμάσαι πως τα λογικά και σωστά όρια προς τα παιδιά είναι φροντίδα!
Τους δίνουν εργαλεία, αξίες, σεβασμό και το κυριότερο: μαθαίνουν μέσα από το παράδειγμά μας πώς να βάζουν τα ίδια όρια για τον εαυτό τους, την αξία τους και τον αυτοσεβασμό τους.
Αν όμως δυσκολεύεσαι με τα όρια και τα ξεσπάσματα του παιδιού σου καλύτερα να ζητήσεις την υποστήριξη από κάποιον επαγγελματία. Έτσι έκανα και ‘γω στο λίγο μακρινό παρελθόν. Μπορείς να κλείσεις ένα 20΄ δωρεάν ραντεβού εδώ, θα χαρώ να σε βοηθήσω με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζεις.
